Het meer van Sainte-Croix

In 1973 neemt EDF de dam van Sainte-Croix in gebruik, een boogdam met dubbele kromming van 93 meter hoog, om elektriciteit op te wekken en de Provence van drinkwater te voorzien. Het stuwmeer vormt een meer van ongeveer 2.200 hectare en 767 hm³ volgens de Agence de l’Eau. De vulling begint in augustus 1973; ze wordt definitief op 15 november 1973, maar het water blijft nog anderhalf jaar stijgen, tot april 1975, om zijn volle peil te bereiken.

Door dit stijgende water krijgt het oude dorp Les Salles-sur-Verdon geen adempauze: al in februari 1974 is wat ervan over is niet meer dan een hoop ruïnes, omringd door water. Op 1 maart 1974 bij zonsopgang evacueert de gendarmerie de laatste inwoners. Vier dagen later, op 5 maart, wordt de kerk opgeblazen. De gemeente, die bij de volkstelling van 1968 nog 165 inwoners telde, telt er bij die van 1975 nog maar 125 (Insee). Het nieuwe dorp wordt hogerop herbouwd; de vergoedingen, door de inwoners van Les Salles te laag bevonden, weerhouden meerdere gezinnen ervan om te herbouwen. Het is het enige dorp dat bij de vulling van het meer van Sainte-Croix is verzwolgen.

Het meer heeft nog een tweede plek verzwolgen, minder bekend maar even ingrijpend: het brongehucht Fontaine-l’Évêque, op enkele kilometers van Les Salles. De bron ervan — gevoed door een ondergronds netwerk dat het plateau van Canjuers over bijna 40 km draineert — werd al in 1905 bestudeerd door Édouard-Alfred Martel, dezelfde ontdekkingsreiziger die datzelfde jaar de Grand Canyon van de Verdon doorkruist, daarna door speleoloog Robert de Joly in 1928 en door commandant Cousteau in 1953, die de sifon onpasseerbaar acht; Frans-Belgische duikers verleggen de grens tot -44 m in 1966. Paradoxaal genoeg heeft juist deze bron Bauduen en Sainte-Croix-du-Verdon van de verdrinking gered: uit vrees voor een sifoneffect naar het grondwater als het meer te hoog zou stijgen, verlagen de ingenieurs het geplande peil van het meer van 500 naar 482 meter boven zeeniveau — een keuze die Fontaine-l’Évêque onder zo’n zestig meter water begraaft, maar de twee dorpen, hoger gelegen aan de oevers, spaart.

Er bestaat geen officiële meting per maand voor het meer van Sainte-Croix: dit is wat we kunnen vaststellen door meerdere onafhankelijke temperatuurmetingen te vergelijken met het goed gedocumenteerde gedrag van een diep stuwmeer (ongeveer 80 m op het diepst), waar het oppervlak snel opwarmt maar de bodem het hele jaar koud blijft.

Indicatieve cijfers, vergeleken tussen meerdere metingen van de oppervlaktetemperatuur (niet van EDF, niet officieel): de werkelijkheid verschilt per jaar, weer en waterlozing. Enige zekerheid, aan de bron gecontroleerd: het bodemwater van een stuwmeer volgt het oppervlak niet, vandaar de waarschuwingen voor koudeschok op onze pagina’s over de stranden en over veiligheid.